Tag Archives: eraldaketa

Eraldaketarako hiru ideia solte eta proposamen zehatz bat

0

OlatuKoopTalaios kooperatibako kideak garapen ekonomikoari loturiko hainbat eztabaida, bilera, eta partehartze prozesuetan izan gara azken urte honetan, gaiak arlo ezberdinetan sortzen duen kezka eta interesaren erakusgarri.

Saio guzti hauetan gure ideiak azaldu eta zabaldu ditugu, kasu bakoitzean zegokion moduan. Orain berriz, azken hilabeteetan landu ditugun hiru ideia eta proposamen zehatz bat publiko egin nahi ditugu, interesa izan dezakeenak landu, garatu edo gurekin eztabaida ditzan.

Esan beharra dago ere BakalHau irlako biztanleek eskaini dizkiguten ideia, laguntza eta eztabaidarako espazioak ezinbestekoak izan direla lan honen garapenean.

[ePub] Eraldaketarako hiru ideia solte eta proposamen zehatz bat [pdf] Eraldaketarako hiru ideia solte eta proposamen zehatz bat

Sortu, eraldatu, elkarbanatu!

Ondasun komunaren ekonomia

7

Aurrekoan Christian Felber-ek “ondasun komunaren ekonomia” hizpide izan zuen Donostiako udalak antolatutako #sistemaerrorea izeneko hitzaldi sorten barruan. Lehen gauza deigarria hitzaldiaren tokia izan zen. Berak aipatu bezala, Kasino eraberritu baten areto nagusian izan baitzen, hau da, udaleko areto nagusian.

Christian Felberrek bere ongizate komunaren ekonomia ideia ezaguna azaldu zuen hitzaldian. Ikusi ez duzuenok bideoan ikusteko aukera duzue, baina bestela ere badira antzeko bideoak sarean, hemen bat:

Badira urte batzuk gauza hauetan interesatuak gaudela BakalHau kolektiboan eta orain baita Talaios gure kooperatiban ere. Ezagutzen genituen Felberren teoriak, baina hala ere aurrez aurre gauza gehiago ikusten dira.

Gustatu zitzaizkidan entzundako zenbait gauza, banku alternatibo eta demokratiko baten garrantzia, aberastasunaren banaketaren azpimarra, jabetza pribatuari nolabaiteko mugak ezartzea… oinarrizko balio hauek ia edozeinek sinatuko lituzkeenak dira.

Duda asko ere sortu zizkidan, erlijiotik gertuko ikuspuntuak adibidez. Beste gauza deigarri bat, kapitalismoa eta komunismoaren bipolaritatean, bere proposamena hirugarren bide bezala aurkeztu izana.

Hala ere, Felberrek beti egin izan dio erroko liberalismoari keinu bat, horixe baita honen guztiaren erroa, berak “benetako” liberalismoa deiturikoa. Bere ustez, gaurko liberalismoak edo neoliberalismoak ez baitu hori errepresentatzen, jabetza pribatuaren eskubidea beste guztiaren gainetik jartzen duela baiteritzo Felberrek. Ez hori bakarrik (hau nik gehitzen dut), inongo estatu interbentziorik eskatzen duen liberalismoak, legez lortu du bere programa estatuak onartua izatea, ez al da hau interbentzio maila gorena? Super-egitura guztia zure mesedetan lanean dagonenan ezer gutxi gehiago eska dezakezu, “zure lana” egiten uztea, eta arazoak dituzunean, hori bai, erreklamatzea baino.

Hitzaldian zehar Internet bidez gauza interesgarriak irakurtzeko aukera izan nuen. Apunte batzuk denbora errealean bertan eman ziren. Bereziki, Butanekozoriontasun indizearen” aipamenaren harira Amondarainek idatzitako honek interesa piztu zidan:

Hitzaldia bukatzean argi gelditu zen, bere proposamena, BPG-a neurgailu den bezala, OKI-a (Ondasun Komunaren Indizea) neurgailu bezala erabiltzea da. Horretarako ekonomia eredu horren parte diren enpresak lagundu, beraientzako onura fiskalak lortu, sistema administrabioan ohikoak diren prozesuetan txertatzea ere helburuen artean dituzte. Horrek arrakasta zer den ere aldatuko duelakoan proposatzen dituzte neurri hauek. Oraingo indikadore makroak (BPGa) eta mikroak (enpresa mozkinak), justuagoak diren batzuekin erabat ordezkatzea proposatzen dute. Felberrek esan bezala, 2. belaunaldiko Enpresa Erantzunkizun Soziala sortu nahi dute.

Hitzalditik gauza negatibo gutxi, baina beharbada zertifikazio programaren nondik-norakoa garbi ez uztea egotziko nioke. Galdera tartea horretarako zegoen eta erabili nuen bi galdera egiteko:

Berak horrela adierazita eztabaida hauek guztiak ingurune kultural/erlijioso protestante batetik abiatu ziren, hauen gehiegizko botere ekonomikoari erreakzio bezala. Gauzak horrela, galdetu nion ea beste kultura erlijioso batzuetako inguruneetan arazorik izan duten ideia hauek hedatzeko.

Horren aurrean, berak mistizismora jo zuen, erligio guztiek dituzten oinarri komunak etab. azpimarratuz. Soberan dago adieraztea galdera ez zidala erantzun. Azken finean, talka nabarmenak nabaritzen nituela azpimarratu nahi nuen. Ez erligiosoak bereziki, baizik eta kulturak.

Bigarren galdera zertifikazio prozesuari buruzkoa izan zen. Felberrek hitzaldian banku handiek sortutako arazoez hitz egin zuen; sistemaren biziraupenerako handiegiak omen dira erortzen uzteko. Banku horien ezinbestekotasuna kritikatu zuen eta ados nago.

Hori ikusirik, proposatzen duten zertifikazio prozesuak, beraiek ere ezinbesteko bihurtzen ote dituen galdetu nion. Horrez gain bere kostu errealari buruz ere galdetu nion, zertifikatu izateak kostu bat duelako.

Bere baiezko borobilak harritu ninduen egia esan. Plangintzan ezinbesteko zertifikatzaile bihurtzea dute helburu, baina ez bakarrik hori, administrazioek ere beraien lana ofizialtzat hartzea ere nahi dute. Administrazio publikoek honen kargu egitean ez dut arazo handirik ikusten, baina beraien zertifikazioa beharrezko eta bakar bihurtu nahi horrek izutzen nau. Badira erabili daitezkeen indikadore asko, horrelako zertifikaziorik beharko ez luketenak. Hitzaldi osoan zehar eztabaidara irekita zegoen mugimendu bezala aurkeztutakoak, eta zertifikazio prozesu zentralizatu bat proposatzeak erabat harritu ninduen.

Ez da kapritxo bat edo olatukoop-en proposatu izan dugunaren kontra doala, oker egon gaitezke gu ere, baina badira mila arazo modelo horretan. Zertifikazio agentzia zentralizatu bat, kanon bakar bat sortzeak arazoak sortzen ditu beti. Irizpide honekin jaio dena kontrolatzeko aukera, barnean sartzearen kostua asumitu ezin dutenen esklusioa, zertifikatu nahi ez dutenen bazterketa… Eredu horren akatsak erakusten dizkiguten adibideak baditugu, labela dutenak barne.

Hitzalditik haratago Felberren proiektuaren “intentzio ona” nabari da, baina aipatutakoez gain bi dira nire ustez puntu ahulak. Lehena, ereduaren osotasuna edo izaera holistikoa da. Ethos orokor bat irudikatzen du humanismo batetik edo giza birtuteak kontutan hartuz. Argi dago denak ez garela berdinak, argi dago ere jende gehienak zenbait birtute partekatzen dituela, baina hortik ethos erreal komun bat dagoela ondorioztatzea zaila da.

Egongo balitz ere, bakoitzak era ezberdinean irudikatzen du hori, bere partikularismotik eta beraz eztabaida, elkartrukea, elkarrekintza ez dagoen bitartean ez da erreala izango praktikan. Irudikatze horrek azken finean harreman errealen ordezkapen bat bilatzen du, konfiantza ezartzea, berez ezezagunak diren pertsonen artean.

Azkena, bere proiektuaren hasieran enpresari talde dinamiko bat kokatzen du sustatzaile moduan. Intentzio oneko enpresari horiek dira proiektua aurrera aterako dutenak eta besteak kutsatzeko gai izan behar dutenak. Pertsona horien “intentzio ona” ez dut dudan jarriko, baina oraingo sistema osoa, eta ez bakarrik ekonomia, subjetu horretan oinarrituz aldatzen saiatzea ezinezkoa iruditzen zait. Gehiengoaren kondizioak aldatzea bilatzen baduzu, gizartearen gehiengoa kontutan hartzea garrantzitsua izango da ez? Enpresa arrakastaren berdefinizio batek ez du zertan gizartea bera aldatu behar, gizartearen gehiengoa ez baita horren parte. Elite “intentzio oneko” berri bat sortuko luke, oraingoa baino hobea, seguru, baina…

Bakoitzak bere bisio propioa izango du Felberren ondasun komunaren ekonomiari buruz. Zerbait positiboa atera nahi izan dut nik, nahiz eta gure proposamenak ideologikoki eta praktikoki beste batzuk izan. Neoliberalismoak bere aurka egiten duen diskurtso suntsitzailearekin konparatuz behintzat planteamendu positiboagoa da.

Galdera bat ere egin gabe geratu zen: Ondasun komunaren ekonomia modeloa edonork balia dezake, librea da?

Artikulu hau Teketen blogean publikatu zen lehenik.

Erlazionatutako bidalketak:

Ekonomia eraldatzen hasteko 3 ideia

6

Ekonomiaren egoera dela, eta batzuek krisiaren aitzakia erabiliz, normalitatearekin ikusten ditugu jendarteari proposatutako murrizketa neurriak. Horien aurrean erresistentzia estrategiaz gain ez da proposamen askorik egiten, baina han eta hemen badira martxan jartzen ari diren proposamen txikiak, eta bakoitzak bere ingurunean ere ikusten ditugu edo bururatzen zaizkigu zenbait irtenbide.

ZamakonaTalaios

Erakunde batek gure iritzia eskatu eta hauek dira proposatu genizkien hiru ideia labur, beti ere teknologiaren prismatik, baina baita hortik haratago ere.

1.Indikadoreak eta neurri eskalak

Indikadoreak oso garrantzitsuak dira jendarte baten garapena eta batez ere berau osatzen duten pertsonen ongizatea neurtzeko. Hauetako batzuk BPGa kasu, ez dituzte ezaugarri horiek ondo neurtzen laguntzen. BPGak adibidez gizartearen aberastasunaren media kalkulatzen du, izan daitezkeen ezberdintasunak kontutan hartu gabe.

Ondorioz, erabiltzen diren indikadoreek, eta batez ere hauekin egindako interpretazioek, ideologia gordetzen dute bere baitan. BPGa kontutan hartuz, gure ekonomia eskala makroan besteekin konparatzen dugu, baina jendartearen egituraketa, aberastasuna, ongizatea… kontutan hartu gabe. Bai, segur aski BPG altu bat duten herriek errazago izango dute faktore horietan ere goian egotea, baina ez du zertan.

Gizarte batek berdintasuna, zoriontasuna, gizarte garapena… kontutan hartu nahi baditu neurgailuak ere garrantzitsua dira. Badira gauza horietako batzuk neurtzen laguntzeko beste era bateko indikadoreak:

  • GINI indizea: Gini koefizientea aberastasunaren banaketa (edo metaketa) neurtzeko indize bat da.
  • HPI:  HPI indizeak bizitza kalitatea, zoriontasuna eta jasangarritasuna neurtzen du. Hiru parametroz dago osatua: bizitza itxaropena, jasotako ongizatea, aztarna ekologikoa.
  • GPI: GPI Nazio Batuen Garapenarako Programak sortutako neurketa berezia da. Hiru parametroz osatuta dago: Bizitza luzea eta osasungarria, hezkuntza, bizitza maila egokia.

Neurri konkretuak ezartzeko indikadoreez gain neurgailu eskala sinpleak ere sor ditzakegu. Sailkapen sinple batekin nahikoa izan daiteke behintzat erabakiak nondik-nora hartu nahi diren zehazteko. Lehentasunak definitu beharko lirateke eta noski, behar ekonomikoen araberako sailkapen bat egin.

Arlo teknologikoa hartuz, eskualde baten beharretan softwareak ekonomian izan dezakeen eragina aztertuko bagenu adibidez, har daitezkeen neurrien sailkapen hau egin dezakegu: neurri integratzaileak, sozialak, lokalak eta komunalak.

Neurrien eskala

Neurri integratzaileek, jendartearen teknologietara atzitzeko eskubide unibertsalak ziurtatu behar dute. Interneteko azpiegitura publikoak, software librearen hedapena, alfabetatze teknologiko orokorra… Izan daitezke neurrietako batzuk.

Bigarren mailan, neurri sozialak daude. Arazo ekonomikoak dituzten herritarrak laguntzeko bereziki sortutako zerbitzuak bideratzeko tresna teknologikoak izan daitezke hauek. Elkartrukea sustatzeko sareak edota lana topatzen laguntzeko jendarte sareak esate baterako.

Ondoren, neurri lokalak datoz. Hau da, herri edo eskualde horietako ekonomia lokala sustatzeko tresna teknologikoak. Merkataritza lokala sustatzeko zerbitzuak edota enpresa lokalen arteko hartu-eman sareak eraikitzen laguntzeko zerbitzuak adibidez.

Amaitzeko, aurrera begira ere aukera gehiago sortzeko proiektuak ziurtatuko dituzten neurri komunalak. Proiektuak gauzatzeko baliabide teknologikoak eta teknologia enpresa sareak sustatzeko laguntzak adibidez hemen kokatu beharko lirateke. Beti ere, sortuko diren egiturak izaera komunala badute.

Neurri eskala horietatik kanpo gelditzen dira neurri pribatuak. Hau da, interes pribatu hutsak sustatzeko laguntza bideak. Erakunde publiko baten laguntzen artean, laguntza hauek mugatuak izan beharko lirateke beste mailak asetu bitartean. Hauek asetuta ere neurri komunalak ere neurri pribatu bezala uler daitezke. Bertako laguntzak maila pribatuan ere lagun dezakeelako, aberastasun komuna sortzen duten bitartean. Aberastasun hori ezagutza, baliabideak, ongizatea… izan daitekeelarik.

2012 2025
Neurri komunalak %10 %40
Neurri lokalak %20 %30
Neurri sozialak %30 %20
Neurri integratzaileak %40 %10

Neurgailu eskala horiek indikadore egokien bidez parametrizatu eta neurtzeko bideak jarriz gero, etorkizunera begirako helburuak zehatz daitezke. Jendare justuago bat lortzen hasteko, maila bajuagoko neurrien behar erreala txikitzea lortu beharko genuke. Lehen urteetan behe mailako neurrietan egindako inbertsioak etorkizunean behar hori txikiagoa izatea ekarriko luke eta beraz goi mailako neurrietan inbertsio gehiago egin ahal izateko aukera.

2.Katalizatzaile teknologikoa

Edozein ekonomia erabakietan teknologiaren erabilera sustatzea beharrezko bezala ikusten da. Hori horrela bada ere teknologia txertatzeko bideak ez dira jartzen. Zergatik ez da orduan enpresetan eta jendartean teknologia hori txertatzen lagunduko duen ekinbide bat sortzen? Katalizatzaile teknologiko honen egin beharretako batzuk hauek izan daitezke.

  • Ezagutzaren kudeaketa landu: Ezagutzaren kudeaketa egoki baten bidez ekinbide ekonomikoak errazago mantendu eta garatu daitezke. Tresna teknologikoak baliatuz, enpresetako ezagutza digitalizatu, metatu eta transmititzeko bideak definitzen lagun daiteke.
  • Barne prozesuak eraginkorrago bihurtu: Enpresa batzuetan aurrera eramaten diren prozesuetan, eraginkortasuna hobetzeko teknologia txertatzeko bideak azter daitezke.
  • Sareak eraikitzen lagundu: Entitate ezberdinen artean ezagutza, negozioak eta elkarlana sustatzeko sareak, teknologia bidez sortzen lagundu.
  • Komertzializazio bide berriak landu: Teknologia baliatuz salmenta bide berriak landu eta inplementatzeko aukera aztertu.

Katalizatzaile teknologiko baten ekinbide zehatzago batzuk aldiz hauek:

  • Ezagutza libreko baliabideak: Dokumentu modeloak, modelo ekonomikoak, dokumentazio txantiloiak…
  • Software libreko baliabideak: Software librean oinarritutako produktuak sortu eta egokienak bildu.
  • Azpiegitura teknologikoak: Enpresen behar teknologikoak asetzeko azpiegiturak.
  • Aholkularitza teknikoa: Erabaki teknologikoak hartzen laguntzeko aholkularitza.
  • Bilgunea: Elkarrekin harremanetan jartzen laguntzeko tresnak.

 

3.Ekintzailetasun ereduak eta ekintzailetasun komunitarioa

Jende askoren ustetan ekintzailetasuna sustatzea da krisitik ateratzeko bidea. Aspertzeraino zabaltzen saiatu diren mezuak, baditu hertz ugari. Hala ere, egia da enpresa berriak behar izango direla; aurreko egoerara bueltatuko garela uste duenak jai du.

Ekintzailetasuna sustatu nahi duen edozein erakundek erabakiak hartzeko garaian jarraitu beharreko modeloa aztertu behar du. Sortu nahi den hori lortu ahal izateko ekosistema egoki bat behar izaten da eta hori sortzeko eskemak ere mila. Eskema orokor bat baliatuz, ekintzailetasun ekosistema batek behar dituen faktore minimoak izan daitezkeenak ikusi eta ondoren zenbait ideia konkreturekin beteko ditugu.

Modelo orokorrean hiru bloke ikus daitezke. Lehena medioa (jendartea + merkatua), bideratzaileak (politikak + modeloa), katalizatzaileak (laguntzak + espazioak).

Medioa

  • Jendartea: Pertsonek hauen kultura eta baloreak, pertsonen arteko harremanak eta hauek bideratzeko sortutako erakundeek osatzen dute.
  • Merkatua: Jendarteko pertsona, enpresa eta erakundeek trukea egiteko erabiltzen dituzten sistema, erakunde, prozedura, azpiegitura eta gizarte harremanek osatzen dute.

Bideratzaileak

  • Politikak: Lortu nahi den ekintzailetasun eredua lortzeko politikak, batez ere orain arteko ereduak eraldatzera bideratuak.
  • Modeloak: Lortu nahi den ekintzailetasun eredu berriak sortzeko modeloak, batez ere sortuko diren ekimen berriak bideratzeko.

Katalizatzaileak

  • Laguntzak: Lortu nahi den ekintzailetasun eredua lortzeko laguntzak, batez ere orain arteko ereduetan eraldadatzeko katalizatzaile
  • Espazioak: Lortu nahi den ekintzailetasun eredu berriak sortzeko espazioak, batez ere sortuko diren ekimen berriak sortzeko katalizatzaile.

Ekintzailetasun komunitarioa

Ekintzailetasun komunitarioak komunitatea du oinarri. Ekintzaile komunitarioa sustatu nahi duen ekintzailetasun eredu batek ondorioz, medio zehatz batetik abiatuz bideratzaile eta katalizatzaile egokien bidez komunitate ekonomiko berriak sortzea du helburu.

ekosistema ekintzailea

Medioari dagokionez, komunitate horiek jendartearekiko izan behar duten atxikimendua adierazteko, jendartea merkatuaren gainetik jarri behar da. Ekimen berriek jendartearekiko atxikimendua beren biziraupenerako zein merkatu berriak topatzeko garrantzitsuak dira. Hala ere, merkatua ere errealitate den garaietan muzin egitea ezinezkoa da eta beraz ekimen berriek kontutan hartu beharreko gauza garrantzitsuenetako bat izan behar du.

Beste alorretan hauek izan daitezke kontutan hartzeko eredu edo adibide batzuk:

 

Bizi dugun egoera honetatik abiatuz etorkizun hobeak eta justuagoak eraikitzeko tresna propioak behar ditugu. Tresna hauek gainera eskala txikitik eskala handira begiratuz eraikitzen baditugu, komunitate ekonomiko berriak sortuz eta jendartearen beharrei erantzunez, bidea egiteko oinarri sendoa izango dugu. Ideiak eta adibideak badira, baina orain hauek sustatu eta sendotuko dituen ingurunea behar da.